Do przyczyn wzrostu
zainteresowań etyką biznesu - czy szerzej etyką życia
gospodarczego-oraz do jej pragmatycznych uzasadnień zalicza się
m.in. globalizację rynku produktów i usług-poszerzanie się rynku
międzynarodowego.
W naszym kraju problem
etyki biznesu nabiera na znaczeniu ze względu na dokonujący
się proces transformacji ustrojowej -prywatyzację i reprywatyzację,
odtwarzanie sektora prywatnego, dynamiczny wzrost liczby jego
podmiotów, grup biznesu, wielkich i małych organizacji
gospodarczych, rozwiniętej gospodarki rynkowej itp.
Powraca tu kwestia
niezbędnej i możliwej zgodności parametrów ekonomii, pożytku,
rozumnego interesu własnego - oraz motywacji moralnej, stosowania
się do zasad moralności.
Reguły etyki biznesu
wiążą się w sposób naturalny z wspomnianymi już regułami
prakseologii-skutecznego działania, wszakże w godziwym celu (l'.
Kotarbiński). W literaturze mówi się o syndromie trzech grup
wartości występujących w biznesie, oznaczanym określeniem
"potrójnego E". Sąto wartości i reguły efektywności,
ekonomiczności oraz etyczności. Muszą one występować w
jedności. Nieliczenie się w biznesie z regulacjami moralnymi
może przynieść korzyści tylko doraźne, w krótkiej
perspektywie. (Zgodnie np. z ogólniejszym porzekadłem, iż
"kłamstwo ma krótkie nogi”).
Cyceron
twierdził: "Nigdy nie, jest coś pożyteczne, co równocześnie
nie jest moralnie dobre. I nie dlatego, jest coś moralnie
dobre, że jest pożyteczne lecz dla tego jest pożyteczne, że jest
moralnie dobre”.
Etyka biznesu ma
solidne podstawy zarówno w rozwoju i potrzebach samego biznesu, w
jego pożądanej kondycji - jak i powszechnej wrażliwości moralnej,
zasilanej przez refleksję humanistyczną.
Nie może się ona
rozwijać w oderwaniu od swego podłoża: etyki ogólnej oraz etyki
szczegółowej (życia gospodarczego). Stanowi, jak etyki zawodowe,
jej konkretyzację - jedną z konkretyzacji; uszczegółowienie.
6.
PODSTAWOWE ZAKRESY ETYKI BIZNESU.
Można wyróżnić
kilka zakresów - relacji - w których realizuje się moralność
w świecie biznesu, których dotyczą regulacje moralne. Należą do
nich:
wzajemne relacje
podmiotów gospodarczych: współwłaścicieli, kontrahentów,
konkurentów;
- relacje: pracodawcy - pracownicy;
- relacja: przedsiębiorcy (firmy) - klienci, odbiorcy ich działalności;
- relacja: podmioty gospodarcze - całość społeczeństwa i jego instytucji (państwowych, samorządowych, prawnych);
- relacja: podmioty gospodarcze - środowisko przyrodnicze.
Moralne wartościowanie
i normowanie dotyczące biznesu można też w pewnym sensie porównać
do podobnej procedury stosowanej w odniesieniu do prawa państwowego.
Tutaj ocenie i regulacjom moralnym podlega wszak: a) system prawa,
jego określone "zapisy", b) system instytucji prawa i
sposób ich działania, c) system penitencjarny, stosowanie
restrykcji karnych, stopień ich surowości, tzw. "wymiar
sprawiedliwości" (m.in. stosowanie kary śmierci), d) postawy i
postępowanie pracowników aparatu sprawiedliwości (ich etyka
zawodowa).
W
obszarze biznesu takim regulacjom i wartościowaniu moralnemu
podlegają również: ustrojowe podstawy i założenia działania
biznesu, system instytucji, organizacji i instrumentów tego
działania, zachowania ludzi tworzących świat biznesu.
SZCZEGÓŁOWE
PROBLEMY ETYKI BIZNESU
ETOS
BIZNESU I JEGO SKŁADNIKI.
Pojęcie etyki biznesu
jest, jak stwierdziliśmy, niezwykle szerokie i "pojemne".
Dotyczy różnych grup biznesu, różnych dziedzin i form jego
działania. Toteż rozpada się ona na szereg oddzielnych
"subdyscyplin"-"subetyk", co znajduje wyraz
także w odrębnych kodeksach etycznych oraz określeniach
szczegółowych, jak ,.etyka menedżera", "etyka
kupiecka", "etyka reklamy" itp.
Istnieje wszakże
wspólna podstawa i wspólna płaszczyzna, wspólny system wartości
i wskaźników moralnych, stanowiących trzon całej etyki biznesu.
Niekiedy
używane też bywa jeszcze szersze pojęcie "etos"
biznesu.
Etos współcześnie oznacza nie tylko ,,obyczaj", ale całą
koncepcję życia i zachowań określonej grupy - jej ideały i cele
życiowe, system wartości, wzorce zachowań, moralne i obyczajowe,
pewien styl życia.
Ów etos biznesu
określają zatem:
- Wartości, zasady,
motywacje i zachowania ściśle moralne (etyczne). Należą tu
zwłaszcza takie uniwersalne i podstawowe w całej etyce biznesu
kategorie, jak: wolność, sprawiedliwość, prawda, zaufanie,
uczciwość, odpowiedzialność, rzetelność, solidność,
wiarygodność, dotrzymywanie umów, terminowość, słowność.
- Wartości intelektualne, wiedza, wysokie kwalifikacje i kompetencje, sprzyjające osiąganiu sukcesu oraz zapewniające należytą jakość wytworów i usług.
- Pokrewne z tym wartości sprawnościowe, wymagające także predyspozycji psychicznych (odporność na stresy, szybkość decyzji, odwaga podejmowania ryzyka, zdolność przewidywania skutków działania itp.).
- Kultura osobista, którą stanowi również wiele składowych - od uprzejmości i grzeczności, po prezencję i ubiór, elegancję. Jeden z 10 uznanych za najelegantszych biznesmenów roku 1997 stwierdzał, iż "dbałość o wygląd jest powinnością wobec firmy", inny, że "ubiór świadczy o kulturze osobistej" (z prasy). Ten najbardziej zewnętrzny (element etosu wywołuje też wiele krytyki i ironicznych uwag (tzw. szpan komórkowym telefonem, drogim samochodem, czy przysłowiowe "białe skarpetki").
Tych elementów etosu nie należy ściśle rozgraniczać. Wszak, np. wiedzę, kompetencje też można uznać za wartości moralne. Skromność jest zarówno cnotą moralną jak i cechą kultury osobistej człowieka oraz jego predyspozycji psychicznych. "Skromnie przyjmować, spokojnie tracić" - mówił Marek Aureliusz. Podobnie umiarkowanie. "Jeśli przekroczyć miarę, rzecz najprzyjemniejsza może stać się najbardziej nieprzyjemna" (Demokryt).
Problemy moralne są
rozważane kodeksy konstruowane zarówno z uwzględnieniem
określonego systemu (lub poszczególnych) wartości i powinności
związanych z ich realizacją(np. sprawiedliwości, patriotyzmu,
wolności, odpowiedzialności), jak i uwzględnieniem
zachodzących między ludźmi relacji (np. między pracodawcami i
pracownikami, kontrahentami, przedsiębiorcami i klientami).
CNOTA
UCZCIWOŚCI.
Uczciwość należy do
najbardziej podstawowych i powszechnie obiegowych wartości w etyce
biznesu, odnoszących się do całej jego przestrzeni, do jego
działalności we wszystkich dziedzinach, do wszystkich
występujących w nich relacji. Ale należy także do zasad
najczęściej łamanych.
Jest to cnota -
wartość, zasada - elementarną i uniwersalna. Odnosi się do
całości ludzkiego życia. Jest znana i uznawana we wszystkich
formacjach moralnych i systemach etycznych.
Jest wartością
złożoną - obejmującą także inne wartości, jak prawdomówność,
słowność, prawość, solidność, sprawiedliwość,
nieprzekupność. Jest utożsamiana z nimi, lub traktowana zamiennie.
Generalnie przez uczciwość rozumie się cechę moralną, której
istotą jest ścisłe przestrzeganie norm moralnych określających
współżycie ludzi oraz stosunek jednostki do samej siebie.
Rozróżnia
się uczciwość
dyspozycyjną,
jako trwałą cechę charakterologiczną, oraz sytuacyjną, dotyczącą
konkretnego zachowania się w danej sytuacji. ("Kłamać w
dostatkach większym jest występkiem, nie tracić prawdę, gdy
potrzeba narusza" - W. Szekspir). Zawsze koniecznym warunkiem
uczciwości jest wewnętrzne przeświadczenie o potrzebie i
wartości określonego postępowania. "Bądź takim, abyś nie
musiał czerwienić się sam przed sobą" (W. Hugo). Honesty
is’t the best policy - uczciwość jest najlepszym sposobem
postępowania mówi angielskie porzekadło. Czynnikiem takiego
postępowania jest poczucie winy - zdolność odczuwania wstydu w
przypadku sprzeniewierzania się zasadzie uczciwości.
Uczciwość jest
niezbędna w każdym działaniu ludzkim, zwłaszcza wówczas, gdy
jego bezpośrednim przedmiotem - adresatem - jest człowiek. Mówimy
o uczciwym człowieku w ogóle - ale także o uczciwym
przedstawicielu określonego zawodu i działania - np. polityku,
pracowniku, rzemieślniku. Uczciwość jest warunkiem dotrzymywania
umów, podjętych zobowiązań. Mówi się o uczciwej polityce,
uczciwej grze, uczciwych zawodach, np. sportowych, uczciwej
konkurencji.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz