Praca dyplomowa - Etyka - część 8

Discover the power of herbs with herbcoast.co.uk - my new online store for all your herbal needs! We've got an extensive selection of high-quality herbs, including all the essential herbs for sleep, relaxation, and energy, as well as many others to help with various ailments. From echinacea to turmeric, we've got you covered. Shop now and experience the natural healing properties of herbs!

Praca dyplomowa - Etyka - część 8

To zaś ma znaczenie nie tylko dla etyki biznesu, ale i dla uzasadnienia jego istnienia.

Podstawą istnienia biznesu jest wolny rynek i własność prywatna środków wy­twarzania oraz wszystkiego, co jest niezbędne dla tego procesu i wymiany jego pro­duktów. Podstawą moralnej legitymizacji biznesu i jego działania jest moralna le­gitymizacja tej formy własności.

W całej historii odwoływano się do dwóch rodzajów jej uzasadnień:

• teoretycznych, filozoficznych, teologicznych, etycznych - powołując się na prawo natury, naturę człowieka, Boga, wolność, prawa człowieka itp.;
• pragmatycznych, wskazując na zdolność wyzwalania przez nią energii ludz­kiej, ambicji i przedsiębiorczości, na jej efektywność i skuteczność.
• Do podobnych rodzajów argumentów sięgała i krytyka tej formy własności oraz idea własności kolektywnej (społecznej, państwowej) - zwłaszcza radykalna kryty­ka marksistowska, socjalistyczna. Dowodziła ona, iż własność prywatna jest:
• niemoralna, rodzi wyzysk i niesprawiedliwość, poniżenie człowieka, panowa­nie człowieka nad człowiekiem, konflikty i wrogość między ludźmi;
• nieefektywna, hamuje rozwój społeczny, stanowi formę przeżytą historycznie, sama jest swoim grabarzem.

Z tego punktu widzenia własność społeczna ma pełne uzasadnienie moralne, za­pewnia sprawiedliwość i rozwój. Stanowi nie tylko konieczność historyczną, ale i moralnie wyższą formę własności.

Współcześnie mówi się niekiedy o "trzeciej drodze" - pośredniej między własno­ścią prywatną (kapitalizmem) oraz społeczną (socjalizmem) - o "uspołecznionej własności prywatnej", "uspołecznionym wolnym rynku" itp.

Każda z tych form własności ma współcześnie swoich programowych rzeczni­ków – stoją za nią określone doktryny społeczno-polityczne. Tutaj zasygnalizujemy je w ogromnym skrócie.

Wizję własności społecznej i rewolucyjny program jej urzeczywistniania sformuło­wali w XIX w. twórcy wspomnianej ideologii marksistowskiej. Poczesne miejsce zaj­mowała w niej teoria walki klas, tocząca się między posiadającymi i nie posiadającymi, wyzyskującymi i wyzyskiwanymi. Miała ona doprowadzić do uspołecznienia własności - odebrania jej z rąk prywatnych posiadaczy i oddania we władanie i pod kontrolę ludzi pracy, co miało zapewnić dobrobyt, harmonię społeczną i pokój. W Europie, jak wiado­mo, realizacja tej koncepcji nie powiodła się, przynosiła ona skutki ujemne, ofiary i opór.

Od XVIII w., i nadal aktualnym, czołowym rzecznikiem własności prywatnej, wolnego rynku, jest doktryna liberalizmu, występująca w wielu postaciach, roz­wijająca się i ewoluująca do dzisiejszej jego odmiany - neoliberalizmu i jemu podobnych. W każdej z tych postaci liberalizm opowiada się za niezbywalnym prawem człowieka do posiadania środków wytwarzania, za naczelną wartość uznaje wolność, także dysponowania swą własnością, wolną wymianę, oraz in­dywidualność ludzką, równe prawa do wolności, dobro i prawa jednostki, co wiąże się m.in. z postulatem ograniczenia funkcji państwa. Gwarancją wolności jednostki jest w tym ujęciu własność. Towarzyszyła temu wiara w postęp i har­monię interesów jednostkowych. Jedyną granicą wolności jest wolność innych. Współcześni reprezentanci liberalizmu - neoliberalizmu - dostrzegając rolę ety­ki w życiu gospodarczym, są na ogół skłonni przypisywać jej znaczenie jedynie instrumentalne wobec wymogów ekonomii, doraźnych celów i korzyści ekono­miczno-produkcyjnych.

Trzecią, żywą współcześnie koncepcję własności głosi Kościół katolicki - od końca XIX w. (Encyklika "Rerum Novarum" Leona XIII, 1891 r.) rozwija się intensywnie katolicka nauka społeczna. Dostrzegano w niej od początku wady kapitalistycznego ustroju społeczno-gospodarczego (m.in. pod wpływem mark­sizmu), krytyczne położenie klasy robotniczej, akcentowano nie tylko indywi­dualny, ale i społeczny charakter własności, dobro wspólne, sprawiedliwość w zakresie pracy i płacy. Katolicka nauka społeczna rozwinęła się zwłaszcza w okresie pontyfikatu Jana Pawła II, m.in. za sprawą encyklik "Laborem exercens" oraz "Centesimus Annus", wydanąw stulecie "Rerum Novarum".

Od czasów św. Tomasza z Akwinu w Kościele przez wieki uznawano wła­sność prywatną za jedynie zgodną z wyrażającym intencje Boga, wiecznym pra­wem natury. Natomiast w początkach XX w. w tomizmie pojawił się pogląd, iż z prawa natury wynika jedynie prawo do korzystania z własności i dóbr mate­rialnych, często dodając: do słusznego korzystania. Błędne natomiast jest prawno naturalne uzasadnienie własności prywatnej. Podmiotem własności może być zarówno jednostka, jak państwo lub społeczeństwo w ogólności - przy respekto­waniu zasady, że wszyscy obywatele mają jednakowe prawo do korzystania z dóbr materialnych. Pogląd taki podzielał Jan XXIII ("Mater et Magistra" i "Pa­cem in Terris") oraz Paweł VI ("Populorum progressio"). Pogląd ten, zawierają­cy także krytykę własności prywatnej - obok krytyki idei komunizmu - jako źró­dła zła społecznego, był żywy i wśród polskich przedstawicieli katolickiej nauki społecznej występował także w wypowiedziach Jana Pawła I I. Kościół unikał jednoznacznego opowiadania się za określoną formą własności - ustroju społeczno-gospodarczego. Domagał się natomiast m.in. łagodzenia nierówności spo­łecznych, głosił zasadę solidaryzmu społecznego w duchu miłości bliźniego, godziwego wynagrodzenia pracowników przez pracodawców, uczciwej pracy pracowników, dziele­nia się przez właścicieli swym zyskiem ze społeczeństwem, świadczeń na zaspokajanie potrzeb ogółu. To właśnie miało oznaczać ową trzecią drogę społeczno-ustrojową. Stop­niowo jednak katolicka nauka społeczna ewoluowała w kierunku wyraźnego dzisiaj opo­wiedzenia się za własnością prywatną jako zgodną z prawem natury. Przy zachowa­niu krytyki kapitalizmu niesprawiedliwego, "dzikiego" - jest to aprobata kapitalizmu "z ludzką twarzą, etycznego, nie redukującego człowieka do poziomu producenta i konsu­menta, sprzyjającego rozwojowi jego osobowości i budowaniu dobra wspólnego.

Na gruncie lansowanych przez wszystkie wymienione orientacje haseł wolności, demokracji, sprawiedliwości, równości, odpowiedzialności - choć każda z nich ina­czej je pojmuje - rozwijały się współcześnie etyka społeczna, etyka życia gospodar­czego oraz etyka biznesu.

ZASADA SPRAWIEDLIWOŚCI.

Z zagadnieniami życia gospodarczego, wy­twarzania i podziału, pracy, własności, ściśle powiązana jest problematyka, sprawiedli­wości oraz równości. Należy ona do podstawowych w obszarze moralności społecznej.

Pojęcia sprawiedliwości i równości należą do najczęściej używanych w pro­gramach społecznych. Odwołują się do nich wszelkie ruchy rewolucyjne, szcze­gólne znaczenie przywiązywał do nich marksizm. Duży nacisk na wartości spra­wiedliwości i równości kładzie katolicka nauka społeczna, występują one w en­cyklikach papieskich. Są obecne w podstawowych dokumentach społeczności międzynarodowej - np. w Deklaracji Praw Człowieka. A zarazem są one wielo­znaczne i nadużywane, podatne na frazeologię, m.in. populistyczną.

W historii ukształtowały się trzy sposoby pojmowania zasady sprawiedliwości:

• Pojmowanie jej jako właściwości indywidualnego postępowania ludzkiego: człowiek sprawiedliwy to w tym ujęciu tyle, co człowiek prawy, obiektywny w ocenach siebie i innych ludzi, oddający każdemu co mu się słusznie należy.
• Pojmowanie sprawiedliwości jako cechy systemu państwowo-prawnego i sposo­bu jego funkcjonowania: także w tym przypadku głównym jej symptomem są obiektywne i jednakowe dla wszystkich kryteria oceny zasług i win obywateli danego państwa.
• Pojmowanie sprawiedliwości jako cechy stosunków społecznych i sposobu wzajemnego traktowania się określonych grup - klas społecznych. Jest ona za­przeczeniem przywilejów jednych grup wobec drugich, wyzysku, panowania jed­nych nad drugimi.

Współcześnie za zgodne z wymaganiami sprawiedliwości uznaje się przeciw­działanie zjawisku tworzących się i coraz bardziej oddalających od siebie biegunów bogactwa i niedostatku w świecie. Do przyczyn tych zjawisk należą- np. w krajach Afryki - nierówności społeczne, opóźnienia i nierówności w rozwoju cywilizacyjnym i związane z tym trudności ekonomiczne, niedomagania w działalności instytucji państwowych, także działalność klikowa i mafijna, zagrabia­nie dóbr materialnych przez ekipy sprawujące władzę, walki plemienne, itp.

Trzeci raport Klubu Rzymskiego ogłoszony w r. 1976 pod nazwą: "O nowy ład międzynarodowy" dotyczy w istocie stosunków ~ między wysoko rozwiniętymi krajami kapi­talistycznymi i krajami "Trzeciego Świata". Domaga się stopniowego zmniejszania prze­paści dzielącej te dwie grupy krajów i ukształtowania nowego typu stosunków między nimi, korzystnych dla wyrównywania szans rozwoju krajów słabo rozwiniętych.

Discover the power of herbs with herbcoast.co.uk - my new online store for all your herbal needs! We've got an extensive selection of high-quality herbs, including all the essential herbs for sleep, relaxation, and energy, as well as many others to help with various ailments. From echinacea to turmeric, we've got you covered. Shop now and experience the natural healing properties of herbs!